SËMUNDJET E BLETËVE

Sikurse të gjithë organizmat e gjallë, edhe bletët ballafaqohen me sëmundje të ndryshme. Prezenca e sëmundjes në bletore automatikisht ndikon në uljen e rendimentit të produkteve të bletës. Për ketë arsye faktor kyç në bletore është mbajtja nën kontroll e sëmundjeve eventuale nëse paraqiten masat preventive.
Duke pas parasysh këtë, ç’do bletarë duhet ditur se cilat janë masat preventive që duhet ndërmarrë. Së pari duhet ditur veçoritë e sëmundjeve më të shpeshta që sulmojnë bletët, parazitëve të tyre, mënyrat e bartjes, mjetet dhe metodat kryesore që përdoren në luftë kundër tyre etj.

1. PRINCIPET THEMELORE TË PARAQITJES SË SËMUNDJEVE TË BLETËVE DHE LUFTA KUNDËR TYRE

Sëmundjet e bletëve ndahen në :sëmundjet e bletëve të rritura, sëmundjet e pjellës dhe sëmundjet e mëmës. Mirëpo disa sëmundje janë të përbashkëta edhe për bletët e rritura edhe për pjellën. Disa sëmundje mund të jenë si rezultat i veprimit të faktorëve jo të volitshëm të ambientit të jashtëm, apo të ndonjë faktori të gjallë specifik.
Si faktorë specifik të sëmundjeve të ndryshme mund të jenë: bakteret, viruset, rikeciet,kërpudhat,këpushat etj.
Bletët si individ posedojnë mekanizma mbrojtës qelizor dhe humoral si dhe enzime dhe proteina antibakteriale. Depërtimin e mikroorganizmave në hemolimfë së pari e pengon kutikula e zorrës së mesme dhe kutikula e trakejeve. Nëse këto dy barriera janë të dëmtuara për një shkak apo tjetër, atëherë aktivizohet sistemi mbrojtës qelizor dhe humoral. Si komponent themelore e mbrojtjes qelizore janë hemocitet, ndërsa për mbrojtjen humorale janë të angazhuar shumë faktorë siç janë: lizozima, apidecinet, abecina dhe himenoptecina (Glinski dhe Jarosz, 1995). Po ashtu edhe një numër i madh i substancave ndikojnë në rritjen e fuqisë mbrojtëse siç janë: acidi azelanik dhe acidi pimelinik që përmenden si hormone të mbijetesës, sepse ndikojnë në mënjanimin e streseve të bletëve të rritura, duke vepruar në metabolizmin e yndyrave (Jorand me bashkëpunëtorë 1989).
Po ashtu edhe familja e bletës si tërësi ka ndërtuar një varg mekanizmash mbrojtës siç janë: moskryerja e nevojës brenda në zgjua, nëse bletët janë të infektuara ato nuk do të kthehen më në zgjua, mirëpo edhe nëse kthehen bletët rojtare në derë të zgjoit nuk do t’i lejojnë të futen brenda ( Ritter , 1996). Humbja e bletëve të infektuara në masë të madhe do të ndikoj në fuqinë e familjes mirëpo aftësia reproduktive e mëmës në masë të konsiderueshme do ta zbus këtë fenomen. 

Burimi i infeksionit –  Para se gjithash burim infeksioni  janë bletët e sëmura. Në burimet tjera bëjnë  pjesë: fekalijet e bletëve të sëmura, mjalti i infektuar, pjesët e zgjoit të infektuar, mjetet e infektuara, toka,uji i infektuar etj.
 
Dera hyrëse e infeksionit –
Më së shpeshti deri te infeksioni vije nëpërmes të organeve të tretjes, mirëpo deri të infeksioni mund të vije edhe nëpërmes të  organeve të frymarrjes dhe kutikulës  së dëmtuar.
 
Virulenca -
 Është aftësi e mikroorganizmit për të shkaktuar sëmundje. Kjo veçori është e ndryshme sepse në të mund të ndikojnë faktor të ndryshëm  fiziko – kimik  (p.sh drita e diellit dhe temperatura  mund të ndikojnë në zvogëlimin e virulencës së mikroorganizmave). Për paraqitjen e infeksionit rëndësi të veçanet ka edhe sasia e mikroorganizmave kështu që për llojet me virulencë të lartë zakonisht nevojitet një numër i vogël i mikroorganizmave dhe e kundërta.
  
Pranueshmëria – Paraqet veçorin e mikroorganizmave që posedojnë  kushte për ekzistencë , respektivisht pranueshmëria është e kundërta e rezistueshmëris së organizmave ndaj shkaktarëve të sëmundjes në pranueshmëri ndaj ndonjë shkaktari të sëmundjes mund të ndikojnë: stadi i zhvillimit (p.sh disa sëmundje paraqiten ekskluzivisht në pjellë ), vjetërsia (disa sëmundje paraqiten vetëm te bletët e reja), gjinia, kushtet e mbajtjes, të ushqyerit, shkalla e shfrytëzimit, ekzistenca e ndonjë sëmundje tjetër, transporti dhe shqetësimet tjera.

Rrugët e bartjes së sëmundjes -
 Mundësojnë kontaktin në mes të shkaktarit të sëmundjes dhe marrësit. Bartës mekanik mund të jenë: vetë njeriu, bletët, insektet e ndryshme, brejtësit etj. Bletari mund të shpërndaj sëmundjen me anë të mjeteve të cilat i përdor në bletore, duarve, kornizave, bashkimin e familjeve, gjatë shpërnguljeve dhe aktiviteteve tjera në  bletari. Pra njeriu është një faktorë mjaft me rëndësi si në pengimin e përhapjes  së infeksionit njashtu edhe në  përhapjen e tij. Faktorët jo specifik, përpos karakteristikave të shkaktarit dhe  individit marrës do të ndikojnë  se a do të paraqitet infeksioni apo jo, nëse paraqitet a do të përhapet dhe si do të jetë rrjedha e tij. Në pengimin apo zvogëlimin e faktorëve jo specifik mund të veprojmë  në disa mënyra: me zgjedhjen e vendit të bletores, me mirëmbajtjen e zgjojeve, mundësimi i mbajtjes së mikroklimës  në zgjua  dimërimi adekuat, mbajtja e numrit optimal të individëve në zgjua etj.Rëndësi të veçanet si masë  preventive ka mbajtja nën kontroll  e gjendjes shëndetësore ne bletore.


1.
Mekanizmat mbrojtës të bletëve  nga bakteret

    Bakteret janë organizmat më të përhapur në natyrë. Këto ndodhen në tok, ujë, ajër, bimë, shtazë, ushqimin e bletëve etj. Mirëpo  fatbardhësisht shumica e baktereve nuk janë patogjene (nuk shkaktojnë sëmundje), disa prej tyre janë patogjene vetëm në kushte të caktuara (p.sh me rastin e zvogëlimit të rezistencës ndaj florës bakteriale të traktit digjestiv, ndërsa një numër shumë i vogël bakteresh janë ekskluzivisht patogjene. Disa lloje bakteresh në kushte të pavolitshme formojnë spore të cilat janë shumë rezistente ndaj kushteve të ambientit të jashtëm (mund tu përballojnë temperaturave të larta deri në 120°C disa minuta, mungesës së ujit temperaturave të ultë etj) dhe në këtë gjendje të mbijetojnë me vite të tëra dhe në momentin kur u krijohen kushtet për jetë normale të aktivizohen dhe të fillojnë të shumohen.
    Deri te infektimi me baktere  mund të vije nëpërmes të ushqimit  të infektuar , nëpërmes të organeve të frymëmarrjes  dhe nëpërmes të lëndimeve në kutikulë  të shkaktuara nga varroat (Glinski  dhe Jarosz 1992). Ç’do  lëndim i kutikulës apo murit të traktit digjestiv  paraqet portë hyrëse të baktereve. Bakteret të cilat depërtojnë barrierat anatomike dhe ndodhen në hemolimfë, vejnë  në lëvizje  sistemin imunologjik të bletëve.
   Në hemolimfën e bletëve  ndodhet një numër i konsiderueshëm  i hemociteve, qeliza të cilat kanë disa funksione e në mesin e tyre edhe fagocitozën (identifikimin e trupave të huaj dhe shkatërrimin e tyre me anë të gëlltitjes).
    Hemocitet mund ti gëlltisin dhe ti shkatërrojnë  trupthat më të vegjël se sa vetja siç janë: sporet e baktereve dhe kërpudhave. Nëse kemi të bëjmë me parazit më të mëdhenjë, grupe të bakterjeve apo hife të kërpudhave atëherë disa hemocite ndërtojnë kapsula përreth trupthave të huaj dhe në këtë mënyrë i izolojnë ata. Funksioni i hemociteve është që të mundësoj dhe ndihmoj shumë substanca  p.sh lektinet  në hemolimfën e bletëve, ndihmojnë identifikimin e trupthave të huaj dhe fagocitozën e tyre, pra këto marrin pjesë në mbrojtjen e organizmit. Lektina luan rol në të ushqyerit dhe zhvillimin e organizmit. Këto mendohet se janë të kyçura  në riorganizimin e indeve dhe qelizave (Olafsen, 1986).
   Hemokinet , grup i vogël proteinash sekretuese, paraqesin rregullator të rëndësishëm të sistemit imunologjik duke nxituar migrimin e hemociteve  kah trupthat e huaj.(Chadwick dhe Aston, 1991).
   Në mes të faktorëve mbrojtës humoral numërohen shumë substanca. Lizozima është produkt i gjëndrave me natyrë proteinike i cili zbërthen (tret) murin qelizor të baktereve. Bletët lizozimë tajojn në ushqimin e larvave, nektar, polen, dyllë dhe propolis. Koncentrimi i lizozimës në  hemolimfën e larvave dhe bletëve të rritura sillet prej 5 µg deri në 25 µg /ml  ndërsa  në nimfa  prej 5 – 10 µg/ml. Infektimi natyror apo artificial me baktere saprofite rrit koncentracionin e lizozimës në hemolimfën  e larvave mbi 1300 µg/ml, ndërsa te bletët e fushës nuk tejkalon  mbi 40 µg/ml. Supozohet se  rritja e koncentracionit të lizozimës zvogëlon rrezikun e infektimit nga bakteret saprofite në stadin  e larvës ( Glinski dhe Jarosz, 1993).
   Pjesë  të  caktuara të murit qelizor  të baktereve, nën ndikimin e lizozimës tërheqin substanca antibakteriale  siç  është  apidecina. Forma aktive biologjike e këtyre substancave paraqitet në hemolimfën e bletëve të rritura, ndërsa në fazën e fundit të stadit larvor ndodhen molekula prekursore jo aktive. Mirëpo rrezikun nga infeksioni i pjellës me baktere të cilin mund ta bartin  bletët punëtore, përpos rritjes së koncentracionit të lizozimës e zvogëlon edhe prezenca e faktorëve antibakterial të cilët ndodhen në qumështin e bletëve, mjaltë dhe polen. Koncentracioni më i madh i apidecinës në  hemolimfën e bletëve paraqitet  36 orë pas infektimit, ndërsa  3 – 4  ditët e ardhshme gradualisht bie. Veprimi i tyre nuk është specifik  dhe është relativisht i një spektri të gjerë veprues ndaj llojeve të ndryshme të baktereve dhe kryesisht vepron në pengimin e shumimit të tyre.
   Proteina e dytë antibakteriale e cila është zbuluar tek bletët është abecina , kjo substancë ka spektër  të ngushtë veprimi, mirëpo me veprimin e vet në membranën e jashtme bakteriale  mundëson veprimin e lizozimës dhe apidecinës.
    Apidecina dhe abecina paraqesin nivelin më të lartë  adaptues të sistemit imunologjik të bletës mjaltëse i cili u mundëson  shkatërrimin e baktereve patogjene  me prejardhje nga bimët  dhe ambienti rrethues i bletëve.
    Faktori i tretë nga hemolimfa është himenoptecina. Për  inicimin e krijimit të kësaj substance nevojitet një  sasi më e madhe e baktereve dhe lajmërohet shumë më vonë pas infektimit, dhe ndodhet në koncentracion më të vogël sesa apidecina.

 

1.2. Mekanizmat mbrojtës të bletëve nga viruset

   Deri më tani janë të njohur mbi 18 lloje  të viruseve të cilët parazitojnë te bletët. Të gjitha sëmundjet virusale  janë specifike vetëm për një fazë të zhvillimit të bletëve p.sh paraliza akute, paraliza kronike e deformimit të krahëve paraqiten vetëm  te bletët e rritura, ndërsa viruset që  shkaktojnë  pjellën me qeskë të fryrë, pjellën e amësorëve të zi  janë të lidhur  vetëm me stadin e larvave.
    Viruset janë mikroorganizma të cilët mund të shumohen  vetëm në brendësi të trupit të qelizave të gjalla, ndërsa  jashtë qelizave nuk janë shumë rezistent. Një kohë të gjatë prezenca e tyre në qeliza nuk do të vërehet , do të kaloj pa pasoja, infeksioni latent. Mirëpo gjatë situatave  >> stresuese <<  për organizëm  vije deri te shumimi i vrullshëm i viruseve,  me ç’rast shkatërrojnë qelizat e  infektuara  ku lirohet një numër i madh  i trupave  virusal (virioneve),  të cilët sulmojnë  qelizat tjera. Viruset e bletëve janë politrof, respektivisht sulmojnë shumicën apo të gjitha indet e nikoqirit dhe kanë të zhvilluar mekanizmin që zvogëlon aftësinë mbrojtëse të bletëve. Mu këta mekanizma  ju mundësojnë që  të kalojnë një periudhë të gjatë  në nikoqir (Ratcliffe me bashkëpunëtor, 1985), me ç’rast individi latent  i infektuar  paraqet burim të infeksionit për individët tjerë në familje.
    Rruga më e shpeshtë  e infektimit të bletëve me viruse është nëpërmes të ushqimit të infektuar. Trupthat virusal mund të depërtojnë në qelizat epiteliale të zorrës së mesme, apo të depërtojnë  murin zorror  dhe të bien në kontakt me qelizat trupore.
   Në shumimin  e viruseve dhe paraqitjen e infeksioneve virusale ndikojnë shumë faktorë jo imunologji të bletëve. Për të ardh deri të infeksioni, para se gjithash nevojitet një numër i konsiderueshëm i trupthave virusal, sepse vetë përmbajtja e zorrëve të bletëve është ambient  i papërshtatshëm për viruse. Në shumicën e rasteve membrana  peritrofe  e organizmit kufizon infeksionin  sepse është e papërshkueshme  për viruse  apo më shumë vështirësi mund të depërtojnë  grimcat virusale  qelizat epiteliale dhe të vijnë në kontakt me qelizat trupore (Smith me bashkëpunëtor, 1993). Kusht për të depërtuar virusi në qelizë është që ai të lidhet me receptorë specifik i cili ndodhet në sipërfaqen e qelizave të caktuara. Mos ekzistenca e këtyre receptorëve, apo bllokimi i tyre pengon depërtimin e viruseve në qeliza. Një ndër mënyrat e pengimit të shumimit të viruseve është prodhimi i  substancës  interferone nga ana e qelizës së infektuar  gjatë disa orëve të para pas infektimit. Interferonet e insekteve janë: glikoproteine  që  supozohet  se veprojnë ngjashëm si te gjitarët.
       Infeksionet virusale te qelizat zgjojnë edhe mekanizmat jo specifik mbrojtës siç është  fagocitoza. Me fagocitozë  mund të mënjanohen  grimcat virusale  që ndodhen  në hemolimfë respektivisht jasht qelizave. Hemocitet mund të eliminojnë  një numër të vogël të viruseve me shkall të ulët virulente (Glinski dhe Jarosz, 2001).

 

1.3.  Mekanizmat mbrojtës të bletëve nga kërpudhat patogjene
  
    Kërpudhat  (Fungi) paraqesin një lloj të veçantë të mikroorganizmave të cilët me karakteristikat e veta  dukshëm  dallojnë nga të tjerët. Posedojnë spore të cilat pothuajse ndodhen qdokund. Si kërpudha patogjene  për bletë numërohen: Ascosphaera apis, Aspergillus  sp., Aureobasidium pullulans, Trichoderma lignorum, Mucor hiemalis, Rhizopus  dhe tharmet  Torulopsis (Glinski dhe Buczek, 2003). Veqoritë e llojit Aspergillus dhe Ascosphaera do të përshkruhen më vonë.
   
    Mbrojtjen primare nga depërtimi i kërpudhave  patogjene në trupin e bletëve e paraqet mbështjellësi kutikular  i papërshkueshëm  për to, pastaj përbërja biokimike e përmbajtjes zorrore si dhe membrana peritrofe e zorrës së mesme  dhe sistemit të trakejeve (organeve të frymarrjes) si barriera mekanike  dhe fiziologjike. Lagështia relativisht e vogël në trakeje është faktorë  i  pavolitshëm për  mbirjen e sporeve  dhe rritjen e kërpudhave në organet e frymarrjes  se bletës. Dylli dhe acidet yndyrore të pangopura në përbërjen apo në sipërfaqen e kutikulës veprojnë si antifungicid. Bakteret të cilat  përbëjnë florën normale  të zorrëve të bletës eliminojnë një sasi të madhe të sporeve  të cilat arrijnë këtu me ushqim. Mirëpo myku i cili  tajon enzimën  kitinaz, substancë e cila zbut kutikulën  mundë të depërtoj  këtë barrierë. Kutikula e cila është mekanikisht e dëmtuar  mundëson depërtimin e baktereve  gjë që është  fatale për individin.
     Pjesët e trupit të kërpudhave  të cilat nuk mundë të zbërthehen në hemolimfë, bletët i  inkapsulojnë  me një numër të madh  të hemociteve, ndërsa sporet dhe molekulat më të vogla hemocitet i asgjësojnë me fagocitozë. Fagocitoza dominon  kur është prezentë një numër më i vogël i sporeve, ndërsa inkapsulimi  (formimi i kapsulës përreth trupit të huaj) paraqet mënyrën më efikase  në luftë kundër kërpudhave. Faktorët humoral (lizozima, apidecina etj.) nuk veprojnë kundër infeksioneve me kërpudha.

  
1.4. Mekanizmat  mbrojtës të bletëve nga  protozoat

   Protozoat janë organizma njëqelizor, disa prej të cilëve parazitojnë me traktin digjestiv të bletëve  me ç’rast sulmojnë qelizat epiteliale  të zorrës së mesme (Nosema apis, Leidyana apis) apo sistemin  ekskretor, gypthat e Malpigut  (Malpighamoeba mellificae) vetëm te bletët e rritura (De Graaf me bashkëpunëtor, 1993: 1994).
    Tek individët e sëmur nga nozemoza me gërryerjen e qelizave epiteliale të traktit digjestiv gjatë kalimit të mbetjeve  ushqimore  dhe eliminimit  të tij me pegat, zvogëlohet  mundësia e invazionit masiv  të qelizave tjera epiteliale. Varirimi  i  rezistueshmëris ndaj nozemozës  mund të jetë në lidhshmëri  me aktivitetin  e  enzimit himozim  në lukthin e bletëve, duke u bazuar në atë se  ky enzimë  shpejton ripërtëritjen e membranës  peritrofe  me ç’rast pengon sporet  e  N. apis  të vijnë në kontakt të drejtpërdrejt me qelizat e epitelit të zorrëve.
     Nëse sporet e parazitit arrijnë të depërtojnë në hapësirat trupore, hemocitet grumbullohen  përreth  parazitit  duke e kryer fagocitozën apo ndërtuar kapsol. Gjatë invazionit  progresiv, e sidomos kur është  e shoqëruar  edhe me infeksione  bakteriale  nëpërmes të qelizave të dëmtuara  të epitelit zorror, mekanizmat  mbrojtës nuk mund të pengojnë  vdekshmërinë e bletëve.
     Protozoa  Malpighamoeba mellificae  sulmon  epitelin e gypthave të Malpigut (sistem ekskretor, analog me sistemin urinar të gjitarëve), i cili zakonisht zmadhohet dhe i nënshtrohet  degjenerimit, gypthat e mbufatur shumë mund të pëlcasin  duke shkaktuar  përgjigje të lartë imunologjike. Mirëpo pasi që  në trupin e bletëve  krijohet një numër  i vogël i cisteve  parazite, rrjedha  letale  masive nuk është dukuri e shpeshtë. Barrierat anatomike mbrojtëse të zorrëve  kufizojnë  veprimin e parazitëve.
 
1.5. Mekanizmat dhe faktorët mbrojtës të bletëve si insekte sociale

   Mekanizmat mbrojtës të familjes së bletës në tërësi bazohen në aktivitetin antibakterial  të mjaltit, nektarit, polenit, produkteve të gjëndrave të bletëve si dhe aktivitetit  antimikrobial  të propolisit. Po ashtu  sjelljet e veçanta,  të ashtuquajtura  shprehi  e përbashkët higjenike e familjes, e mbron  nga  infeksioni bakterial dhe mykotik.
    Aktiviteti  antimikrobial i produkteve të bletës  pengon zhvillimin e shumë baktereve saprofite dhe kërpudhave në ushqimin e deponuar  dhe në mënyrë të efektshme  vepron edhe kundër disa mikroorganizmave  patogjen (Burgett, 1978). Mjalti dhe nektari kanë aktivitet  antibakterial duke  iu  falënderuar aciditetit të tyre, shtypjes osmotike dhe ndërtimit të peroksidit të hidrogjenit (White  dhe  Subers, 1963).
   Gjëndrat hipofaringiale të bletëve të reja tajojnë sekrecione  të cilat  veprojnë kundër  një spektri të gjerë të llojeve të baktereve (Rose dhe Briggs, 1969). Në qumështin e bletëve janë identifikuar  së paku dy faktorë inhibues : 10 -  hidroksi – 2 – acid decenoik dhe  glygozo  oksidaza. Këto  përpos që veprojnë në baktere, pengojnë apo ngadalësojnë  rritjen e  kërpudhave  p.sh  Ascosphaera apis  (shkaktar i gëlqerosjes  së pjellës). Propolisi , si produkt i bletëve  që   është  një përzierje  e dyllit, rrëshirës, vajrave dhe një sasie të vogël  poleni  përmbanë edhe  fllavanone, fllavone , acidin kofeinik  dhe estret e saja, të cilat janë bartës të aktivitetit  antibakterial të propolisit (Greeneway me bashkëpunëtor ,1990).  Mendohet se  propolisi vepron edhe kundër  kërpudhave, ndërsa  është e njohur se bletët me propolis  mbyllin vrimat e zgjoit, ballsamojn  shtazët e mbytura të cilat nuk mund ti largojmë nga zgjoi (p.sh miun e mbytur).
    Sjellja higjienike  paraqet një aftësi të bletëve që shumë shpejtë  e  zbulojnë  pjellën e sëmur  apo të vdekur  dhe menjëherë  i largojnë ato larva nga qelizat  dhe i pastrojnë ato rrënjësisht. Bletët  punëtore e pastrojnë trupin e vet  apo e pastrojnë njëra tjetrën, pastrojnë hojet dhe tërë  mbeturinat  i largojnë nga zgjoi.
   Shprehia e sjelljes higjienike është shumë me rëndësi  kur është në pyetje mbrojtja nga gëlqerosja e pjellës  me ç’rast bletët punëtore  mënjanojnë larvat e ngordhura nga pjella. Bletët të cilat nuk i  mënjanojnë  sporet e kërpudhave nga zorrët dhe nga qimet trupore, gradualisht i infektojnë larvat gjatë të ushqyerit të tyre, apo me anë të të prekurit infektojnë  bletët tjera të zgjoit. Mbrojtja bazohet në aftësinë e disa bletëve punëtore  që me proventikulum  filtrojnë sporet  apo pjesët e micelit të kërpudhave  të cilat i marrim me ushqim.
    Shfaqja e sjelljes higjienike  te bletët  është e rregulluar me gjene. Supozohet se këtë veçori  e kontrollojnë 2 gjene  recesive, njëri për të zbuluar larvat e sëmura  të pavulosura, ndërsa i dyti për të mënjanuar  larvat e unifikuara. Sjellja higjienike  varet  edhe nga  fuqia e familjes së bletës (Taber,1992).
   Lidhshmëria e sjelljes higjienike me rezistueshmërin  ndaj disa sëmundjeve  të caktuara  është lëndë  hulumtimi  për shumë hulumtues. Spivak dhe Reuter (2001)  kanë përshkruar mostrat në të cilat është krahasuar aftësia e familjeve të selekcionuara  në bazë të shfaqjes së sjelljes higjienike,  me ato të paselekcionuara  për të reaguar  në infektimet  varrooze. Rezultatet kanë treguar se tek familjet e seleksionuara  që nuk janë trajtuar  më shumë se një vit  kundra varroas, janë  gjet  më pak varroa në bletët e rritura dhe pjellën e tyre se sa tek familjet e pa seleksionuara. Familjet me shprehi higjienike  kanë mund të mbrohen nga varroat  derisa numri i parazitëve ka qenë  relativisht i vogël. Për familjet  e infektuara  mbi 15% ka qenë i domosdoshëm  trajtimi adekuat kundra varroas. Mirëpo infeksioni i pjellës  te këto familje  ka qenë dukshëm më i vogël  sesa te ato të pa seleksionuara. Shembulli tjetër është eksperimenti  të cilin  e kanë përshkruar   Masterman  me bashkëpunëtor (2001) me të cilin është hulumtuar se a kanë aftësi familjet e seleksionuara  në sjellje higjienike  që të mund të dallojnë aromën e pjellës së sëmur nga ajo e shëndoshë, kur aroma është më me intensitet të dobët. Është vërtetuar se  familjet e seleksionuara shumë më mirë reagojnë sesa familjet e pa seleksionuara për të cilat nevojitet aromë me intensitet më të lartë  për ta zbuluar pjellën e sëmur. Kjo do të thotë se  familjet e seleksionuara  shumë më herët  zbulojnë ndryshimet në pjellë, respektivisht kur numri i larvave të vdekura është i vogël.

Shënim:
Materialin e plotë do ta gjeni së shpejti në librin e dytë të autorit.


© Copyright 2011 Bletaria KUKLECI. Created by: Luan Matoshi.